De kwestie van het salaris van de president van de SPA komt regelmatig terug in de media en op sociale netwerken. Het kristalliseert een spanning die eigen is aan grote Franse verenigingen die gefinancierd worden door donaties: tot hoever kan de beloning van degenen die hen leiden gaan? Het antwoord vereist eerst het ontrafelen van een aanhoudende verwarring tussen twee zeer verschillende functies binnen de Société protectrice des animaux.
Vrijwillige president en betaalde algemeen directeur: de verwarring die het debat vertroebelt
De meeste artikelen en online onderzoeken spreken over het « salaris van de president van de SPA » terwijl de president van de SPA een vrijwillige bestuurder is. Gekozen door de algemene vergadering, vervult hij een onbetaald sociaal mandaat. Hij ontvangt geen salaris, geen bonus, en geen variabele beloning voor deze functie.
Degene wiens beloning de schande heeft veroorzaakt, is de algemeen directeur, een betaalde kaderlid dat aan de vereniging is verbonden via een klassiek arbeidscontract, onderworpen aan het arbeidsrecht. Deze functie van uitvoerend directeur heeft niets te maken met het associatieve mandaat van de president. Wanneer men zich afvraagt over de president van de SPA en zijn salaris, is het in werkelijkheid de beloning van de algemeen directeur die de controverse voedt.
Dit onderscheid tussen onbetaald sociaal mandaat en betaalde leidinggevende functie bestaat in alle grote verenigingen in Frankrijk. Het blijft echter slecht begrepen door het grote publiek, wat de verwarring voedt en de verontwaardiging versterkt bij elke nieuwe onthulling.
Beloning van de algemeen directeur van de SPA: de openbaar gemaakte bedragen
De cijfers die in de pers zijn verschenen zijn nauwkeurig. Volgens de gegevens gepubliceerd door L’Express en Le Monde, ontving de algemeen directeur van de SPA 110 000 euro vast jaarlijks salaris waaraan minimaal 35 000 euro variabele beloning werd toegevoegd. Dit totale pakket overschreed dus ruimschoots de gebruikelijke normen in de non-profitsector.
Voor een vereniging waarvan de middelen grotendeels afkomstig zijn van donaties en legaten van particulieren, roept dit niveau van beloning een vraag naar proportionaliteit op. De SPA beheert tientallen opvangcentra in Frankrijk, heeft meerdere honderden werknemers in dienst en zorgt jaarlijks voor duizenden dieren. De operationele complexiteit rechtvaardigt een ervaren leidinggevend profiel, maar het totale bedrag heeft donateurs en vrijwilligers geschokt.
Een ontslag dat de controverse heeft vergroot
De betrokken algemeen directeur is onder omstreden omstandigheden ontslagen. Le Monde meldde een ontslag dat als « zonder echte en serieuze reden » werd beschouwd, wat leidde tot extra vergoedingen voor de vereniging. De totale kosten van dit vertrek, inclusief cumulatief salaris en vergoedingen, hebben het gevoel van een verspilling van middelen aangewakkerd.
Deze zaak heeft een structureel probleem aan het licht gebracht: grote verenigingen zijn niet onderworpen aan dezelfde transparantieverplichtingen met betrekking tot salarissen als beursgenoteerde bedrijven. Donateurs hebben niet gemakkelijk toegang tot de beloningsstructuren van uitvoerende bestuurders.
Transparantie van verenigingen en salarissen van bestuurders: een nog vage kader
De verharding van de publieke opinie over salarissen in de non-profitsector betreft niet alleen de SPA. Sinds de mediacontroverses van 2019-2020 zijn verschillende grote stichtingen en dierenbeschermingsverenigingen ondervraagd over hun financiële beheer. Donateurs eisen te weten welk deel van hun bijdragen de missies (opvang, adoptie, veterinaire zorg) financiert en welk deel de operationele kosten dekt, waaronder de salarissen van de leiding.
Enkele referentiepunten helpen om het niveau van beloning bij de SPA te situeren:
- In de Franse non-profitsector worden de functies van algemeen directeur van vergelijkbare organisaties tegen aanzienlijk lagere niveaus betaald dan het pakket dat voor de SPA is beschreven
- Verenigingen die als van openbaar nut zijn erkend, moeten hun jaarrekeningen publiceren, maar de details van individuele beloningen staan daar niet altijd systematisch in
- De Rekenkamer kan de verenigingen die een beroep doen op publieke genereusiteit controleren, maar deze controles blijven sporadisch en hun conclusies worden niet altijd in de media gebracht
Het ontbreken van een bindend kader voor de publicatie van de beloningen van bestuursleden laat een grijze zone bestaan. De beschikbare gegevens maken het niet mogelijk om de SPA precies te vergelijken met andere dierenbeschermings- of solidariteitsstructuren, wegens het ontbreken van een gestandaardiseerd openbaar referentiekader.
Wat deze zaak onthult over het bestuur van verenigingen in Frankrijk
Voorbij de specifieke zaak van de SPA heeft de salariscontroverse verschillende kwetsbaarheden in het Franse verenigingsbestuur aan het licht gebracht. De combinatie van een hoog vast salaris en een variabele beloning die is gekoppeld aan interne doelstellingen, in een structuur die gefinancierd wordt door donaties, roept de vraag op naar de afstemming van belangen tussen uitvoerende bestuurders en de sociale missie.
De raad van bestuur, bestaande uit vrijwilligers, zou de beloning van de algemeen directeur moeten reguleren. In de praktijk kan de asymmetrie van vaardigheden tussen vrijwillige bestuurders en professionele leidinggevenden de controlecapaciteit beperken. Een bestuurder die enkele uren per maand aan de vereniging besteedt, heeft niet altijd de middelen om te beoordelen of een salarispakket marktconform is.
Verbeterpunten die in de sector worden besproken
Verschillende stemmen in de non-profitwereld pleiten voor concrete maatregelen:
- Verplichte publicatie van de beloningen van de drie hoogste betaalde kaderleden in de jaarverslagen
- Plafond op de verhouding tussen het hoogste salaris en het mediane salaris van de vereniging
- Oprichting van onafhankelijke beloningscommissies, naar het model van beursgenoteerde bedrijven
- Verplichting om het deel van de donaties dat aan de operationele kosten is toegewezen te vermelden in de oproepen tot genereusheid
Geen van deze maatregelen is tot nu toe verplicht gesteld. Het debat blijft open, en elke nieuwe controverse verhoogt de druk op de wetgevers.
De president van de SPA ontvangt geen salaris. De algemeen directeur ontving echter een pakket van meer dan 145 000 euro per jaar vóór zijn betwiste ontslag. De echte vraag is niet het bedrag op zich, maar het ontbreken van een kader dat verenigingen verplicht deze informatie toegankelijk te maken voor degenen die hen financieren.